The Voice Of The Voiceless

OPINION

Runta ayey isugu soo Biyo-Shubatey arrinta Somalia oo ahayd USC & SRRC oo labaduba ahayeen Jabhado ay ku mideysan yihiin Qab-Qableyaasha Dagaalka Somaliya ee 15kii Sano mas'uulka ka ahaa Bur-Burinta Dalka iyo Dadkaba.

Siyaasiyiinta iyo Bulshada Rayidka Somaliyed ayaa muddo hadda laga joogo 2 Sano saadaaliyey in Siyaasadda Somaliya oo lagu soo dhisey Dawladda Ku Meel gaarka ee Mbagathi aysan ahayn mid dhidibada ay u aaseen Shacbiga balse ay u arkeen iney tahay Labadii Koxood ee ay Madaxda ka ahayeen Qab-Qableyaasha Dagaalka oo ay ku bahobeen USCda iyo SRRC.

Taariikh ahaan waxaa la wada ogyahay in Qab-Qableyaasha Dagaalka iyo Jabhadahooda ay ahayeen kuwo ay soo dhistey Dawladda Ethiopia oo fulineysey danaheeda Siyasadeed guud ahaan iyo inyadoo doneysey iney Somaliya ku hayso Dagallo sokeeye inta uu karaankeeda yahay si ay uga bad-baado dhibaatada ay kaga imaan karto Somaliya mideysan.

Waxaa intaas dheer Dawladda Kenya oo iyadana dareen weyn ka qabto Somaliya oo Dawlad noqoto, taasoo ay u aragtey iney dhibaato u geysan karto danaheeda Siyaasadeed iyo mid Nabad-gelyaba ay si dadban ugu dadaashey iney gacan ku siiso Dawladda Ethiopia iney ka fushato Shirkii Mbagathi danaheeda guud iyadoo isla markaasna Dawladda Kenya si xad dhaaf ah uga faa'iideysato dhaqaalaha Somaliya loogu talo galey oo ay maamusho UNka.

Arrinta la saadaliyey ayaa soo ifbaxdey muddo 2 sano iyo bar ka dib markii ay dawladdii Geedi noqotey Fadhiid soona baxeen Maxkamadaha Islaamiga oo hadda xoog kula wareegaya Koonfurta Somaliya inteeda badan, durbadiina aqoonsi ka heley Dawladda Ku Meel Gaarka kulana shireen Khartuum (Suudaan)inkastoo aysan muuqan inuu jiro wax ay ku heshiin karaanba.

Haddaba waxaa muuqata in dawladda Ethiopia ay bilowdey iney dib u soo nooleyso SRRCdii ay hore u soo dhistey, kana dhigtey Dawlad laakin socon weydey, waxaadna moodaa iney 360 degree soo wareejisey fargelinteeda Somaliya dibna ay u soo bilaabi rabto Jabhadeyn iyo waxii ay xirfadda u laheyd oo ahayd iney Somaliya ku hayso Dagaal Sokeeye.

Iyadoo ay Dawlad ku sheegga Somaliya ay mas'uuliyiinteeda ugu sareeya ay ka dhawaajiyeen ineysan la xaajoon doonin Maxaakiimta Islaamiga lagu sheegow maxaa yeeley waxey yiraahdeen waxey doonayaan iney Dalka naga qabsadaan , waxaeyna ka fikirayaan " Ma Kismaayaan horta weerarnaa mise Baydhaba ayaan ku hormarnaa ?" sidaas waxaa yiri Mr. Cabdullahi Yuusuf oo ah Madaxweynaha Ku Meel Gaarka ee laga soo magacaabey Nairoobi Kenya, isagoo la hadlaaya Baarlamaan ku sheegga ee fadhiya Xarunta Galleyda ADCda Baydhaba.

Waxaa kale oo sidaas si lamid ah ku dhawaaqey Prof. Cali Maxamed Geedin oo Warbaahinta si ku shegey ineysan la shiri karin Madaxda Maxaakiimta ee weliba yiri " Sh. Xassan Daahir Aweis oo aan la shirno waxey la mid tahay annagoo la shirney Usaama Bin Laaden", waxaana ereyo noocaas ah oo fogeyn kara rajada la qabo in Somaliya Nabad lagu soo daboolo, sida wareysiyada Xussen M. Ceydiid uu siiyey Mediyaha iyo dhowr Mas'uul kale oo ka tirsan dawladda ku Meel Gaarka.

Dhanka kale Afhayeenada Maxaakiimta qaarkood ayaa waxey Mediyaha ka gudbiyaan qoraallo muujinaya inuusan dhici karin heshiis dhex mari karo labada Koox maadaama ay ku kala aragti duwan yihiin Mabaadi'da Siyaasadeed oo midna tan kale la socon karin, waana Kitaabka Qur'aanka iyo Axdiga Ku Meel Gaarka oo ay ku dhisan tahay Dawladda Ku Meel Gaarka, waxaana ka mid ah qoraalladooda sida kan soo socda:-

Waxaa tartan ugu jira inay Somali hogaamiyaan nadaamkoodana lagu xukumo Dowladda lagu soo dhisey Kenya oo taageero ka heysata Ethiopia iyo Kenya balse ka arradan taageerada iyo kalsoonida dadkeeda iyo Maxkamadaha Islaamiga ah ee ka takhalusey dagaal oogayaashii 16 ka sano afduubka ku heystey, taageero buuxdana ka heysta shacab weynaha Somaliyeed meelkasta oo ay joogaan.

DFKMS ayaan mudadii labada sano aheyd ee ay dhisneyd wax horumar iyo isbedel ah ka sameynin wadanka gudihiisa iyo dibadiisa toona, una muuqata inay fadhiidnimo wakhtigeeda ku dhameysan doonto sababtoo ah:

1- Ethiopia iyo Kenya oo ah 2 wadan oo Somali u ah cadow soo jireen ah, dhibaatada iyo dagaalada sokeeyana horseed u ahaa ayaa isku howley inay dagaal oogayaashii Somalida oo badankood ayaga u shaqeynayey ay Kenya isugu keenaan, kuna guuleysteen inay dagaal-oogayaashii ka dhex sameeyaan baarlamaan, madaxweyne iyo dowlad, taasoo loo arko in Somali lagu lugoynayo ulana jeedaan inay Somali ku ridaan bohol ayna abidkeed kasoo bixin.

2- Nidaamka federaalka oo loola jeedo in Somali la kala daadiyo, qeybo yar-yar oo is wada heystana loo kala qeybiyo sida labada maamul hoosaad ee Somaliland iyo Puntland ay isu heystaan, Gaalkacyo labadeeda ama qeybaheeda iska soo horjeeda iyo dhibaatooyin kale oo badan ayaa looga gol leeyahay qaabkan. Fikradan oo ay leeyihiin Ethiopia iyo Kenya ayey gun-dhigeedu tahay in Somalia khariidada laga tirtiro, lagana mid dhigo sida Somalida ay wadamadooda ku gumeystaan ee ay maskaxdii, aqoontii iyo dhaqaalihiiba kala dagaaleen.

3- 4.5 ka lagu qeybsadey xubnaha baarlamaanka kuwaas oo lagu soo xuley xubnahan intey xumaan geysteen, waxaa laga hor istaagey qofaan qabyaaladiiste aheyn, loona diidey intii Somalinimo iyo Islaamnimo wax ku rabtey. Waxaa kaloo loo doortey golahan hogaamiyaashii dagaalka, dagaal oogayashii iyo qab-qablayaashii qabiilka ee cadowgii diinta, dadka iyo dalka Soomaaliyeed ku kaalmeeyeen inay berriga iyo badaha Somaliyeed ku xad gudbaan.

4- Xubnaha ay dowladani ka kooban tahay ayaa ah danbiilayaashii dagaalka kuwaasoo loo sharciyeeyey dhibaatadii ay ku hayeen dadkooda iyo dalkoodaba ayagoo lagu abaal mariyey inay noqdaan madaxweyne, raysal wasaare, wasiiro iyo jagooyinka kale ee sareba, waana kuwii dhibkii iyo afduubkii ay ku hayeen dadkooda uga sii qalin jabiyey inay gumaadaan walaalahooda ayagoo ugu aaraya American iyo yuhuud lagu laayey wadamo kale.

5- Axdi Qarameedka, Dastuurka KMG iyo Xeer Hoosaadka Golaha Shacabka oo ah kuwii uu Talyaanigu uga tagey gacan yarayaashii uu talada wadanka ku wareejiyey iyo waxay Ethiopia soo yeerisey, kaasoo ka hor imaanaya diinta Islaamka ee aan heysano, dhaqankeena soo jireenka ah iyo horumarkeena kana soo horjeeda midnimadeena, ayagoo uga dan leh inay raali galin iyo kalsoonaan kaga helaan Xabashi iyo kuwa la mid ah oo inay wax ka gooyaan maahine aan wax ku tari karin.

Culima udiinkii Soomaaliyeed oo saluugsan kana mira diidsan dowladda dagaal oogayaasha ee Kenya iyo Ethiopia ay soo dhiseen ayaa isku abaabuley inay dhisaan maxkamado Islaami ah waxayna muddo gaaban kaga guuleysteen dagaal oogayaashii caqabada ku ahaa Somali 16 ka sano, waxayna maxkamaduhu taageero buuxda ka heleen dhamaan shacabka Soomaaliyeed ee wanaaga jecel meelkasta oo ay joogaan sababtoo ah:

1- Wanaagga iyo waxtarka joogtada ah ee ay wadaan Maxkamadaha Islaamka ee ay howl wadeenada ka yihiin culimaa udiinkii Somaliyeed ee uu Ilaahey sababta uga dhigey inay samata bixiyaan Somali inta ka hartey, ahaana kuwa dadkooda kala dagaalayey jahliga, diin xumada, gaajada, cudurada iyo wax dhimaal kasta, kuwaasoo mudadii gaabneyd ay jireen soo hoyiyey guulo wax ku ool ah oo Ilaahey iyo Muslimiinta aduunka oo dhan raali galiyey, dhakhsana faa’iidadooda loo arkay.

2- Nidaamka federaalka ee Somali lagu kala daadinayo oo ay badelkeeda u rabaan in la sugo lana adkeeyo midnimada inta xorta ah ayadoo loo marayo wacyi galin sidii walaalaha kala irdhoobey quluubtooda leysugu soo dumin lahaa, lana soo celiyo kalsoonidii walaalnimo ee ay gooyeen dagaal oogayaashu, sidoo kalena loo diyaar garoobo sidii lagu hirgalin lahaa riyadii ay Somali weligeed ku taami jirtey ee aheyd in walaalahooda la gumeysto ee ay maskaxdii, aqoontii iyo dhaqaalihiiba kala dagaaleen cadow naga liita looga xoreyn lahaa loona heli lahaa Somali Weyn.

3- 4.5 ka lagu qeybsadey xubnaha baarlamaanka ee Embagathi booskoodii waxaa galaya Golaha Shuurada kuwaas oo lagu xulayo waxtarkooda qof ahaaneed, aqoontooda iyo ku dhaqankooda diineed iyo inta diinta, dadka iyo dalka Somaliyed wanaagooda jecel.

4- Xubnaha ay maxkamadani ka kooban tahay ayaa ah culimadii iyo sama wadayaashii Somali sharka iyo xumaanta kala dagaalamayey ugana hiilinayey cadowga aakhiradoodii iyo aduunkoodiiba xumeeyey kuwaasoo u hogaansan sharciga Ilaahey u jideeyey, ayagoo shacabkoodu doortey, kalsooni ay ku qabaan, mudanna in lagu abaal mariyo inay noqdaan madaxweyne, raysal wasaare (hadii loo baahdo), wasiiro iyo jagooyinka kale ee sareba.

5- Nidaamka wadanka lagu xukumayo ayaa waxaa noqonaya kuu Ilaahey noo doortey, nagu amrey nooguna soo dejiyey inaan isku xukunno ee Shareecada Islaamka, taasoo ka careysiineysa kana nixineysa inta aan Ilaahey ku kalsooneyn, cadowga diinta iyo dadka Muslimiinta ah iyo inta Somali wanaageeda kasoo horjeedaba, waxaase hubaal ah in ku dhaqanka shareecada Islaamku u yahay Somali xalka kaliya ee waara, kaasoo sugaya kana run sheegaya diinta Islaamka ee aan heysano, raali galinta iyo ku kalsoonaanta Ilaaheyna aan kaga kaaftoomeyno wadamada kale oo dhan.

Waxaa Dowlada iyo Maxkamadaha kala dooranaya una garsooraya shacab weynaha Soomaaliyeed ee loo tartamayo, kaasoo leh awooda ugu weyn Ilaahey ka sokow ee uu ku hirgalinayo dowladda iyo nadaamka ay dantu ugu jirto asagoo ka faaiideysanaya khibrada 16 sano ah ee uu leeyahay kana fikiraya mustaqbalka dhow, fog, aduun iyo aakhiraba.

Somaliyeey Arrinta si kastaba ha ahaatee waxaan la hureynin waa Dagaal kale ee ka dhex dhasha Labadaas Urur oo xaaraanta isku baheystey oo ay Madaxda u yihiin SRRC iyo USC si magac kastaba ha loo bixiyee, waana arrin la filan karo iney dhacdo sida ugu dhakhsiyaha badan Ilaahey Masaakiinta ha ka bad baadiyee, aamiin.

* IGAD, AU & UNka oo ku heshiiyey Hanaanka Siyaasadeed ee lagu hagaayo Somaliya 10ka Sano ee so socda - Muqdisho 19/3/2006

Waxaa ka soo wareegatey in ka badan 14 Sano markii xukunka laga tuurey Dawladdii Kacaanka ahayd ee uu hoggaminaayey Keligii taliye Maxamed Siyaad Barre, Dawladdaas oo Shacbiga Somaliyed isaga tuureen Qori caaraddiisa ka dib markii cadaadiska iyo cabburinta laga badiyey.

Shacbigase iskama tuuri kareyn haddii uusan garab iyo gacanba ka helin Dawladaha Jiiraanka la haa Somaliya ( Ethiopia iyo Kenya ) oo halis iyo khatar joogta ah u arkaayey jiritaanka Rejiimkaas oo ficil ahaan dhowr jeer isku dhac Ciidan iyo mid Siyaasadeedba ay kala kulmeen una garwaaqsadeen iney tahay lagama maarmaan iney iskaga kaashadaan bur burintiisa iyagoo u adeegsanaaya Shakhsiyaad Somali ah oo haba yaraatee aan lahayn aragti fog ee Siyaasadeed iyo Waddanimo toona, Dawladaha Reer Galbeed Qaarkooda oo ay ugu weyneyd Dawladda Mareykanka iyo UNkaba.

Waxaa si farsameysan loo qorsheeyey Barnaamijkaas oo loo kala qeybiyey dhowr marxaladood oo u kala qeybsanaa sida soo socota :-

1) Marxaladda Koowaad waxey ahayd sida ugu dhakhsiyaha badan in loo rido Rejiimkii Kacaanka ahaa loona adeegsado wax allale waxii lagu isticmaali jirey marka Rejiim la ridaayo oo kala ah :- Mid Siyaasadeed oo lagu taageerayo dhinaca Warbaahinta kooxda Mucaaradka ah, mid dhaqaaleed oo ku saabsan in Cuna-qabateen dhaqaale oo toos ah ama dadban in lagu soo rogo Rejiimka, mid Nabad-gelyadeed oo ku saabsan in la abuuro Kooxo argagaxiso ah oo abuureyso Nabad gelyo Xumo iyo midda ugu dambeyso oo ah in la hawl geliyo Kooxda lagu magacaabo Amnesty International iyo NGOyada u dooda waxa lagu tilmaamo Xuquuqda Aaadanaha, arrimahaas oo dhan markii la hawl geliyo ay ridi karaan Rejiim kasta oo jira.

2) Abuuris Hoggamiyeyaal Dagaal iyo taakuleyntooda ka hor iyo ka dib markii Rejiimka la rido iyo u abuuris ilo dhaqaale iyo aagaag ay kal sheegtaan si aaney u suurto gelin iney iyagana dib u dhisaan wax u eg Maamul Dawladeed , kuna sii haayaan Dalka iyo Dadkaba jaha wareer nooc kasta leh , haba ugu sii weynaato midda Nabad-gelyada taasoo haddii la waayo aan la heli karin kuwa kale sida dhaqaalaha, Caafimaadka, Wax barashada iyo Siyaasaddaba.

3) Madadaalin lagu sameeyo Shacabka iyo Beesha Caalamkaba iyagoo loo muujinaayo in wax laga qabanaayo dhibaatada ka jirta Dalka, si arrintaas loo fuliyana loo abuuraayo Hay'ado lagu magacaabo Samafal, NGOyo, Xafiisyo Deeq Bixiyeyaal la magcaabo, Kuwo mashaariic Cilmi baaris iyo Sahan ku sameeysta iyo Wakiillo ka kala socda UNka , EUda , AUda, ALga iyo kuwo kale oo fara badan oo kulligooda ka shaqeeya inaan waxba ka hagaagin Waddankii la bur burirey ilaa iyo waqtiga loogu talo galey iyo ujeedada looga dan lahaa laga gaaraayo.

4) U qabasho Shirar Dib u Heshiisiin lagu magacaabo oo ka mid ah Taktikada lagu dheereysto waqtiga, laguna hawl geliyo Hay'adaha ka daneysta arrimahaas kana faa'iideysta Deeqaha dhaqaale ee lagu soo qaado magaca Waddankii la bur buriyey si loogu helo dhaqaale loona jeeb siibo Hay'adaha Deeqda Bixiya sida EUda iyo kuwo kale oo iyagaba ogsoon arrimahaas , laakin ay u soo dirsadaan Khubaro iyaga u shaqeeya una soo qaado qeybtooda oo ay ka xadayaan Ha'adahooda .

Annago ogsoon arrimaha aan kor ku sheegney ayaan door bidney inaan u iftiimino Shacbiweynaha Somaliyed oo xalaasha ah in arrimahooda aysan ka sugin Hoggamiye dagaal iyo Dawladda ay u soo dhiseen iyaga iyo IGADba iney xal u keenaan Dalkooda iyo dadkoodaba ayna isku tashadaan sidii ay uga bixi lahaayeen musiibadii sida sahlan loo geliyey islamarkaasna ay ogaadaan inuu jiro Heshiis ay si wada jir ah u galeen IGAD, AU & UNka iyo Qab-qableyaasha Dagaalka oo ku saabsan in Somaliya sidaan lagu haayo ilaa iyo 10ka Sano ee soo socota.

Akhristaha maqaalkani wuxuu is-weydiin karaa su'aasha ah:- " Sidee baa lagu caddeyn karaa inuu Heshiis noocaan ah oo kale jiri karo ? ", waa su'aal soo bixi karta laakin jawaabteeda waa sahlan tahay oo waana sidatan:-

b) 13 Shir Dib u Heshiisiin lagu tilmaamey ayaa loo qabtey Somaliya, waana la wada ogsoon yahay iney ku lug lahayeen Hay'adaha aan soo sheegney ( IGAD, UN iyo EUba ), waxaase leys-weydiin karaa :- " Maxaa miro ah oo ay ka gurteen Ummadda Somaliyed? oo aan ka ahayn Hoog iyo Halaag iyo Dagaallo Skeeye kale oo ay dhex galaan iyo Xoogeysi ay ku sii xoogeysteen Qab-qableyaasha Dagaalka .

t) Xageey ku dambeeyeen Dawladihii lagu soo dhisey Heshiisyadii Somaliya loo qabtey oo ka horeeryey kan ugu Dambeeyey oo Mbagathi/Kenya lagu qabtey? Maxey la shaqeyn waayeen? Yaase ka dambeeyey ineysan shaqeynin?

j) Maxaa ku dhacey tan hadda lagu soo dhisey Kenya oo ay la shaqeyn la'dahay? Yaa u kala qeybiyey Labadii Garab ee Xamar iyo Jowhar?

kh) Hadda oo la yiri waa leysku keeney oo Cadan ayaa lagu soo Heshiisiiyey , yaa ka reebey Wasiirrada Hubeysan ee Muqdisho iney ka qeyb galaan Kulanka Baarlamaanka ee ka socdo Baydhaba ? Haddii aysan ka qeyb galinna yaa ku heshiiyey magaalada Cadan oo dirirsanaa ? Ma Shariif Xassan iyo Cabdullahi baa dirir sanaa mise Hoggamiyeyssha USCda iyo kuwa SRRCda ?

r) Sida aan la wada soconno Baydhaba waxaa taageero ahaan u tagey baa la yiri Waddamada IGAD ( Kenya keligeeda ), AU, EUda , Carabta, UNka, maxaa ka reebey Dawladda Ethioipia oo ahayd Hooyadii Hoggamiyeyaasha Dagaalka ?

s) Yaa ka dambeeyey dhismaha iyo ku dhawaaqidda Isbaheysiga la magac baxey " La dagaallanka Argagaxisada iyo soo celinta Nabad-gelyada oo loogu dhawaaqey Dayniile Muqdisho ? Yaase ku soo darey Maxamed Dheere Is-baheysigani maadaama uu maalintii ugu horeysey ka soo horjeystey?

sh) Waa maxey ujeedada ka dambeyso dhismaha Is-baheysigani ? Ma waafaqsan yahay Axdiga Ku Meel Gaarka iyo Sharciga Dalka iney Wasiirro iyo Xildhibaanno ka tirsan Dawladda lagu soo dhisey Kenya ay sameystaan Urur Siyaasadeeed ama mid Ciidan iyadoo ay dalka ka jirto Dawladdii ay iyaga ka midka ahaa ?

d) Maxey ka yiraahdeen IGAD, EU iyo UNka ku dhawaaqidda Isbaheysiga la dagaallanka Argagaxisada iyo tegitaan la'aanta Hoggamiyeyaasha Hubeysan Shirka ka socda Baydhaba ? Go'aannada ka soo baxa Baarlamaanka mala fulin karaa iyagoo ka soo horjeeda Hoggamiyeyaasha Hubeysan ? Maxaa yeeley sida Axdiga lagu soo heshiiyey uu qabo Dawladda waa mid dib u heshiineed, waxeyna go'aan ku gaareysa habka " Isla oggolaanshaha loo yaqaan ama afka qalaad loogu yaqaan " Consensus " , haddii taas la waayana , waa maxey waxa ka imaan kara ?

dh) Ma waafaqsan tahay Axdiga ku Meel Gaarka iney Seddaxda Madax ee Somaliya kulligooda ka wada maqnaadaan Dalka ( Madaxweynaha, Afhayeenka iyo Ra'iisul Wasaaraha ) ? Haddii aysan ahayn Kooxo Hoggamiye Dagaal ah oo ku sheeganayaa magaca Dawlad aan Run ahaantii Jirin, maxaa yeeley Dawlad jirta kama wada dhoofi karaan Madaxdeeda Sedaxda Awoodeed Tan Sharci Dejinta ( Legislative) Tan Fulinta ( Executive ) iyo Garsoorka oo haba yaraatee aan jirinba .

Q) Ma waafaqsan thay Hab maamuuska iyo Brotokolka Caalamiga in Madaxweyne dal Shisheeye tegey oo ay Garoonka ku soo dhoweyaan Ra'iisul Wasaarihiisa iyo Wasiirkiisa Arrimha Dibadda ? Mise Dawladda uu u tegey waxey u haystaa inuu ka taliyo Gobol ka mid ah Dalkeeda Kenya ? Maxaa yeeley haddii kale waxey raaci lahayd Sharciga Caalamiga ee ku saabsan Hab-maamuuska iyo Brotokoolka waxaana soo dhoweyn lahaa Madaxweynaha Kenya sida waafaqsan Brotokoolka Caalamiga.

Arrinta si kastaba ha ahaatee waxaan Dadweynaha Somaliyed u soo bandhigeynaa iney ogaadaan Xaqiiqda dhabta ah ee ku saabsan Xaaladda Somaliya iyo waxa ay ka rabaan Dawladaha Jiiraanka , Hay'adaha lagu magacaabo Beesha Caalamka iyo Hoggamiyeaasha Dagaalkaba si ay uga soo toosaan Hurdadii la geliyey 1990kii uguna guntadaan sidii ay xal kama dambeys ah ugu helaan Dalkooda iyo dadkoodaba , kana tashadaan khiyaanada iyo dabin daabyada loo soo qorsheeyey muddo hadda laga joogo 18 Sano.

* Xaliimo Haji Cabdi - Maayland.com - Xamar Jab-Jab Muqdisho 19/3/2006

Go Top